(ESPERANTO)

ESPERANTAJ NOVA¬OJ/
ESPERANTO NEWS

Enhavo / Contents:

1. En Esperanto
2. En angla lingvo(English)
3. En irlanda lingvo (Gaeilge)
4. En skotgaela (Gàidhlig)*
5. SONO - SOUND (Esperanto, English)

* 5. Alklakante la Ligon "Lallans Blad" sur la Personaj Paøoj, atingiøos ankaý paøo en la malalteja skota / ulsterskota. Scots an Ulsterfowk! Gin ye knick oan the Link "Lallans Blad" ye'll fin oor blad in the skots leid.


1. ESPERANTO-ASOCIO DE IRLANDO (kaj personaj informoj de Garbhan MacAoidh kaj Máire NicAoidh)

Poþta adreso de la Asocio: Joy Davies (Honora sekretario), 9 Templeogue Wood, Dublin 6W.

*Eldonita de Clódhanna Teo., Korko kaj Dublino, 2001.

·  Universalaj Kongresoj: Ciujare okazas Universala Kongreso de Esperantistoj en unu el la gravaj urboj ie ajn en la  mundo. Partoprenas inter centoj kaj miloj da kongresantoj el multaj landoj. La unua estis en Boulogne-sur-mer    (Francio) en 1905.  La plej granda, kun 5946 partoprenantoj estis en Varsovio (Pollando, 1987).  En la jaro 2007, øi okazos en Jokohamo (Yokohama), Japanio.


LIGOJ-LINKS: Sur la hejmpaøo vi trovos liston da ligoj al diversaj esperantaj kaj neesperantaj retpaøoj. Krom tiuj, se vi elektos sur øi la bluan titolon "ESPERANTO PAD", kaj poste, alklakos menuerojn "Help" - "Contents" - "Esperanto Internet Links", vi trovos multajn pli.


2. ENGLISH LANGUAGE INFORMATION:
IRISH ESPERANTO ASSOCIATION

QUESTION:  How can I learn Esperanto?
ANSWER:  Quickly!
- Try the following websites:

www.esperanto.ie
www.esperanto.org
www.edukado.net

Also contact the Esperanto Association of Ireland, 9, Templeogue Wood, Dublin 12, Ireland.
(A mere 5 euro will bring you Maire Mullarney's 180-page book Everybody's Own Language.
COME AND JOIN US!  WE WANT MORE MEMBERS.

IT'S COOL TO SPEAK ESPERANTO! - More and more young people are coming together several times a year at Esperanto youth festivals and other events. These are held, for example,  in Germany at the New Year, in Italy at Eastertime, in Hungary, Spain and Russia during the summer,  in France in September, etc, etc. The biggest of these events is the annual International Youth Congress, held in a different country each year. For information about all these arrangements and about TEJO, the World Esperanto Youth Organisation, contact TEJO at Nieuwe Binnenweg 176, 3015 Rotterdam, Netherlands, e-mail: tejo-oficejo@wxs.nl.  At all of them you can learn, practise and use Esperanto, the one quickly learnt language which makes it possible for everyone to talk to each other easily and on an equal basis. This isn't the case with any other language, where some can speak fluently while others may feel they're making fools of themselves, or not understanding or being understood. A great way of travelling is to get the Pasporta Servo ("Passport Service") book from any Esperanto Association which entitles you to make use of addresses of Esperanto speakers offering free or low budget hospitality in many countries worldwide. You can, in fact, see the world through Esperanto! If you can use the Internet, browse the huge number of Esperanto pages. See our home page for addresses. If you are looking for a job abroad, Esperanto is the ideal bridge to help you get a knowledge of other languages.

JOIN US! DON'T BE LEFT OUT!


    The Esperanto Association of Ireland/ EAI (Secretary: Joy Davies, 9, Templeogue Wood, Dublin 6W. exists to promote and encourage the use of the International language Esperanto. EAI is a member association of UEA, the Universal Esperanto Association, which has its Central Office in Rotterdam, Netherlands.  For advice on how to learn Esperanto, contact us at the above address or by e-mail. The Tullamore branch of EAI offers instruction in the language, free of charge to anyone residing in the Midlands. Esperanto is also taught at the Mill House, Rathfarnham and at Bloomville, Clonygowan, Co. Offaly. Libraries of Esperanto books and periodicals are held in Dublin and Tullamore. For information regarding Esperanto lessons in the Midlands, ring (0506) 22865.
    The organ of EAI is Nova Irlanda Esperantisto, Editor: Joy Davies.
    For information about Esperanto meetings and events please ring Joy at (01) 490 2919.

BOOKS ON ESPERANTO
Self-teaching books on Esperanto can be purchased or ordered from all good bookshops, e.g. Esperanto by Cresswell and Hartley in the Teach Yourself series, and Beginner's Esperanto by J.F. Conroy, Hippocrene Books,    New York (good, but slightly less reliable* than Cresswell and Hartley). Esperanto can also be learned on the world-wide web and details of the many available books in the language can also be accessed on the web.

* For example, Conroy uses the ridiculous anglicisms smili (should be "rideti", "rideri") and fastfudo (should be"rapidmanøo").
 

A fascinating book on Esperanto and the author's experiences with this remarkable language is Everyone's Own Language, price 6 euro,  by Maire Mullarney, Nitobe Press, Dublin, 1999, ISBN 0 9535284 0 5. Further, Maire has recently translated, together with Mike Leon, Ulrich Mattias' ESPERANTO - The New Latin for the Church, FEL, Antwerp 2002, ISBN 90 77066 047 (also available in French).  The indefatigable Maire has just published yet another book -  this time a selection of papers on some aspects of language, delivered over the years at various conferences.  The book was launched at our Esperanto exhibition held in the Library at the Dublin ILAC Centre during the whole month of April. (The title of the book is Maire Mullarney Argues about Language, published by Arlen House, Dublin 2004, ISBN 1-903631-47-5, price 10 euro.).

Another publication we warmly recommend to everyone is The EU and the Irish Language:Identity and Linguistic Diversity by our fellow-member Seán Ó Riain, who is in the Irish diplomatic service in one of the EU countries. It is a bilingual booklet (Irish and English) and should be of interest to anyone concerned about language problems in Europe and the status and future of minority languages (not only Irish). It can be obtained from An Siopa Leabhar (Celtic Bookshop), 6 Harcourt St., Dublin 2, e-mail: <ansiopaleabhar@eircom.net.

In addition to the list of links on our home page, if you select the item "ESPERANTO PAD" and then click on "Help" - "Contents" -"Esperanto Internet Links", you will be able to visit many other Esperanto pages.

SOPHISTICATED COMMUNICATIONS? THEY DID BETTER IN THE MIDDLE AGES!
    During much of European history, people were able to communicate using one common relatively logical language, Latin. Without any language barrier, learned members of society could exchange knowledge; students were able to study in any university in Europe; medicine (and later, science) were truly international. With the growth of the nation-state and nationalism, this precious language tool was abandoned. Nothing adequate replaced it prior to the coming of Esperanto.
    Of course, Latin is no longer suitable, but neither is any national language. The universal adoption of any national language gives an unfair economic, cultural and social advantage to the nation or nations whose language it is. Also, while every language should be cherished by those who have it as their mother-tongue, national languages present grave disadvantages in an international context. Usually among these are: complex grammar with numerous irregularities, exceptions, illogicalities and obscure idioms; division into dialects, and pronunciation variants and peculiarities. These complexities hinder, rather than help logical thought and they make the acquiring of linguistic skills difficult, protracted and often expensive. The spelling of languages like English and French is hardly phonetic, and in the case of English it is inconsistent and irrational. Much of a student's time is wasted learning these totally useless features which have no place in a scientific age. Many years of foreign language teaching have failed to produce any significant linguistic competence among the bulk of the population of English-speaking countries.

WHAT IS ESPERANTO?

* Esperanto is the international language which was launched in 1887 on the initiative of Dr. L.L. Zamenhof of Bialystok and Warsaw. It has since developed considerably and Esperanto speakers are now found in almost every country in the world. It has a rich and ever-increasing literature (original and translated) on almost every subject. It is one of the most logical and straightforward of languages. While the learning of any language requires an effort, a reasonably intelligent person can learn Esperanto in perhaps a tenth of the time it takes to learn other languages. While it is as expressive as any other language, it has a grammar which is basically simple but permits great subtleties and nuances. Esperanto has no irregularities and has none of the kind of illogical idioms found in French or English. In sound and vocabulary it most closely resembles one of the modern Latin languages, but is based on totally different principles. It incorporates the best features of a wide number of languages. Its wide-scale adoption could lead to great savings in translation and interpreting costs which at present are enormous. Esperanto enables people to communicate on a basis of equality and neutrality, which is not the case with a state language such as English or French which economically and culturally gives the countries speaking these languages at an unfair advantage over others. It is the only language in which any person of reasonable intelligence who has acquired it in adulthood can achieve almost perfect mastery and can aspire to writing literature of a high standard.

* The basic purpose of Esperanto is to spread friendship and peaceful relations among the peoples of all countries and to facilitate ease of communication. EAI and UEA are neutral in respect of politics and religion and have no hidden agenda whatever.
* Every day, somewhere in the world, there is some Esperanto meeting or event, and every year Esperanto speakers from all over the world gather at the Universal Esperanto Congress which each year is held in a different country.. In addition, national and local congresses are held in almost every place where there are Esperantists. You'll find details on the Worldwide Web by doing a search for "Esperanto".


Noto: Æi tiu paøo estas parte en la angla lingvo.

Dosiero:C:\New Web/esperantaj novajhoj.htm Øisdatigita en novembro 2003.


3. (Gaeilge) 

AN CÁS DO ESPERANTO

(LA ARGUMENTO POR ESPERANTO)

Chabhraigh muintear na hÉireann leis an mBéarla a chur i réim mar theanga dhomhanda (mar tá an dealramh air pé scéal é gur teanga dhomhanda é). Ach is í an usáid leathan sin an Bhéarla an bac is mó ar athbheochaint na Gaeilge. Tá deis ann anois ag Éireannaigh páirt a ghlacadh i nGluaiseacht a chuirfidh srian le leathadh iomarcach an Bhéarla. Cén fáth gur ceart duinn an deis sin a thapú?
1. Chun an Béarla a shabhail air féin. Má leanfar ar aghaidh ó Hong Kong
go Bruiséil ag stangadh is ag baint mí-usáid as millfear é.
2. Chun miontheangacha in gach tír a chosaint is a chothú.
3. Chun an coimpléasc isleachta atá ag a lán againn faoinár teanga
féin a scaipeadh.
An bac é ar athbheochaint na Gaeilge an pháirt dhomhanda atá ag an mBéarla? Tugtar duinn mar shamplaí an Fhionlainn, Iosrael, an Indinéis.... D'éirigh leo san a dteangacha náisiúnta a athbheochaint ach teipeann orainn. Ach níl an comparáid sin cóir. Thástaigh ó na Fionlannaigh an Fionlannais a chur in áit an Sualannais. Ach is sa Sualann amháin a labhairtear í sin. Ní raibh morán le cailleadh acu. In Iosrael bhi gá le teanga chomónta do dhaoine a thánaig ó a lán tíortha éagsúla.
An ceart dúinn glacadh leis gur teanga dhomhanda é an Béarla, an teanga a labharfadh beirt ó dhá thír ar bith le céile? is fíor go bhfaighidh aon duine a usáideann aerlinte idirnáisiúnta, bainc mhóra, nó ostlanna costasacha duine éigin a labharann saghas éigin Béarla. Má bhogann tú siar ó na lárionaid go ostlanna beaga nó bainc bheaga éirionn deacarachtaí don Bhéarlóir, fiú amháin sa Eoraip. Fuair aoinne a thaistil thar lear amach nach fíor go bhfuil Béarla ag chuile dhuine, fiú i dtíortha ina múintear é go coitianta ins na scoileanna.
Chabhraigh muintear na hÉireann leis an mBéarla a chur i réim mar theanga dhomhanda (mar tá an dealramh air pé scéal é gur teanga dhomhanda é). Ach 'sé an usáid leathan sin an Bhéarla an bac is mó ar athbheochaint na Gaeilge. Tá deis ann anois ag Éireannaigh páirt a ghlacadh i nGluaiseacht a chuirfidh srian le leathadh iomarcach an Bhéarla. Cén fáth gur ceart dúinn an deis sin a thapú?
1. Chun an Béarla a shabhail air féin. Má leanfar ar aghaidh ó Hong Kong go Bruiséil ag stangadh is ag baint mí-usáid as, millfear é.
2. Chun miontheangacha i ngach tír a chosaint is a chothú.
3. Chun an coimpléasc isleachta atá ag a lán againn faoin ár teanga féin a scaipeadh.
.
Ní chuireann sé sin ionadh orainn mar múintear Français do mhórchuid de dhsltaí meánscoile na hÉirinn ach an féidir leo í labhairt? 'Se an rud céanna i gcás daltaí ag foghlaim Béarla i dtíortha eile. Is fíor go n-éisteann siad le popamhráin i mBéarla. Ba maith leo leabhair i mBéarla a léamh ach is obair an-dhian dóibh é. Ni feidir linn, a labhríonn Béarla ón gcliabhán a shamhlú comh deacair is atá sé do chuid féin a dhéanamh de theanga ina bhfuil an gramadach comh neamhshoiléir ach ag an am gcéanna atá comh cinnte faoi cad is ceart nó mícheart. An áit a n-usáideann Spáinneach "No?" ag deireadh abairte deireann an Béarlóir "Isn't it?", "Won't he?", "Didn't they?" agus araile. Is tinneas cinn ann féin é an briathar "Do" (Déan). Is tinneas cinn ann féin é an briathar "Do" (Déan).
Casfaidh tú ar chuid mhaith eachtrannaigh annseo a labhraíonn Béarlasiad morán botún. Ach níl amhras ann go mbíonn barr ábalachta in aon chomhrá ag an gcainteóir dúchais thar an duine a d'fhoghlaim é.
Ní mór duinn a mheabhrú duinn féincuibheasach maith, ach de ghnáth deireann siad leat gur beag nach raibh focal acu ag fágáil na scoile dóibh. Déanann sé difríocht an domhain maireachtáil le teanga. Fiú amháin iad siúd atá annseo le fada déanann go mbíonn doicheall roimh an mBéarla ag a lán gurbh éigin dóibh é fhoghlaim. Nuair a gcaithfidh siad é úsáid agus nuair bhíonn fhios acu go ndéanann siad botúin mothaíonn siad corrabhuaiseach, mishona, agus fiú amháin náirithe.
Bhí an leiriú ab fhearr ar sin le feiscint san Iaráin taréis tuitim an Seá. Chreid an Aire Oideachais nua in Esperanto agus chuir sé cúpla caibidil eolais faoin teanga idirnáisiúnta ins na teacsleabhair meánscoile nua. Is é an toradh a bhí air gur dhiúltaigh 80,000 daltaí scoile níos mó teangacha "Imperiúlacha" a fhoghlaim agus ní shásódh dada iad ach go múinfí Esperanto dóibh. Chuireadh dianchúrsa míosa ar fáil do mhuinteóirí.
Bhiothas ag súil le 300 múinteóirí ach tháinig 800. Chuaidh siad thar ais chuig na scoileanna agus thosaigh siad ag múineadh. Ó shin i leith tá fhios againn gur chuir na dáltaí picéid ar aonaigh trádála ag iarraidh ar thaispeántóirí iasachta Esperanto a úsáid. Ar thug taispeántóirí na Éireann fé ndeara iad sin, fiú amháin? Is simplí an gearán atá acu. Ba mhaith leo teacht a bheith acu ar eolaíocht agus teicneolaíocht nua-aimseartha gan deich mbliana a chaitheamh ag foghlaim Béarla agus Gearmáinis roimh ré.
Mar an gcéanna i 1979 d'impigh cainnteóirí Esperanto na Síne ar Eorpaigh Esperanto a úsáid leo. Dúirt siad go bhfuil teangacha Eorpacha an-deacair do Shínigh agus do Oirthearaigh go gcoitinne, is é sin do a leath den chine daonna. Múintear Béarla, Seapáinis, an Fhraincis agus teangacha a chuid féin díobh. Tá teanga idirnáisiúnta ag teastáil uatha, ach teanga a bheadh comh simplí agus is féidir do gach phobal.
Dhá bhliain ina dhiaidh sin bhí Esperanto á mhúineadh i 20 ollscoil.
I 1982 d'fhógair Roinn Oideachais na Síne go mbeidh Esperanto feasta ar aon chéim le h-aon teanga iasachta sna scoileanna agus ollscoileanna le haghaidh scrúdaithe, taighde, agus árdaithe céime. Ó shin i leith is iontach an fás atá air.
Má tá Béarla comh deacair san cén fáth a n-úsáidtear é comh forleathan sin? Níl ach cúis amháin ar sin, cúis stairiúl, gur lean sé bratach Impireacht na Breataine chun na Astráile, chun na Nua-Shéalainne, chun na Stát Aontaithe, chun na hIndia agus chun na hAfraice (cé go bhfuil deachrachtaí móra teanga sa dhá cheann dheireanach díobh sin). I gcuid de na Stáit san Afraic is tríd an bhFraincis a fuair na státairí a gcuid oideachais trén Fhraincis agus i gcuid eile trén Bhéarla a fuair siad é agus nuair a chastar thar a chéile iad thar theorainneacha ní féidir leo a bhfadhbanna comónta a phlé.
Nach ceart duinn Éireannaigh cabhrú chun níos mó cothroime agus cirt a chruthú san domhan, ní amháin sa dhaileadh acmhainne ach freisin i gcúrsaí cumarsáide? I ndáiríre téann siad le céile.
Tá teanga amháin ann, níos mó ná céad bhliain d'aois anois - Esperanto. Is mar theanga thacair do chách a chumadh Esperanto. Níl sé i gcoinne teanga ar bith, Béarla, Gaeilge ná eile. Ní bac atá ann ach cúnamh chun teangacha eile a fhoghlaim más toil le duine é sin a dhéanamh. Teanga so-fhoghlamtha í ag bhfuil rialacha simplí nach bhfuil aon dul siar ortha agus litriú díreach de réir na foghraíochta.
As teangacha móra na hEorpa a tógadh fréamhacha na bhfocal agus tá roinnt mhaith díobh furasta go leor d'aithint dá bhrí sin. Tá Esperanto in úsáid i ngach tír sa domhan. Múintear é i 700 scoil i 40 tír agus ina lán ollscoileanna. Tá sé aitheanta ag Unesco mar theanga an-úsáideach agus roinnt blianta ó shin mhol 71 milliún duine ó ghach tír é a ghlacadh mar theanga idirnáisiúnta oifigiúl. San Fhionlainn le déanaí tar éis fiosrúcháin eile sa Ghearmáin tamall ó shin a bhí an-fhabharach. Seachas an tSín agus Iaráin tá Esperanto ag dul ar aghaidh go tréan san Ungair, Cúba, an India agus an tSeapáin. Tá an CEE tar éis deontas a thabhairt le haghaidh iniúchadh faoi oiriúnacht Esperanto mar "droicheadtheanga" chun cabhrú le aistrithe teanga sa Chomhphobal.
Tá grúpa de 153 Teachtaí Parlaiminte na Breataine anois ann a tá an-fhabharach do Esperanto.
Ba cheart duinn mar sin mar náisiún cúis Esperanto a chur chun chinn sa Chomhphobal Eorpach, sna Náisiúin Aontaithe, i Unesco, agus san Eagras nua atá an priomhoifig aige in Áth Cliath - "le Bureau européen pour les langues moins répandues".
Tá go leor déanta againn ar son an Bhéarla. Tá sé thar am againn cabhrú le teanga fíoridirnáisiúnta.

Liam Ó Cuirc, E.A.I.*

*Ekzempleroj de æi tiu teksto en flugfolia formato obteneblas de la Esperanto-Asocio de Irlando.

Noto: Æi tiu paøo estas en la irlanda (gaela) lingvo.

Dosiero: C:\New Web/an cas do esperanto.htm


3. DUILLEAG GHÀIDHLIG

- Car son an ionnsaich mi Esperanto?

- Tha àireamh adhbharan ann.

An là an diugh tèid againn air teachdaireachdan a chur gu àite sam bith air an t-saoghal leis na h-innealan as adhartaiche a tha ann: an t-idir-lin, am fón so-ghiùlan, agus eile.

Ach tha ar meadhanan cànanach gu math nas fhaide air ais an diugh na bha iad eadhon anns na Meadhan-Aoisean! 'S na linntean sin bha aon chànan eadar-nàiseanta - Laideann - aig a h-uile neach foghluimte anns an Roinn-Eòrpa. Mar eiseimpleir, bha comas aig oileanaich agus sgoilearan Eòrpach a thadhail air oilthigh sam bith ann an tìr sam bith, agus oraidean nan ollamhan a thuigsinn.

Thrèig na daoine a' chànan luachmhor eadar-nàiseanta sin, agus a-nis is ann a tha sinn an eisimeil air meadhanan cànanach a tha slaodach, cearbach, uireasach: 's e sin ri ràdh, eadar-theangairean, luchd-mìneachaidh, rùnairean ioma-chànanach, faclairean sòmhraichte, agus a leitheid - a tha fuathasach cosgail do riaghaltais, do'n mhalairt, don UNO, don EU - agus mu dheireadh, dhuinne uile, oir feumaidh sinn cìsean a phàigheadh air an son.

Their feadhainn ruinn gum bu chòir dhuinn cànanan coigreach a dh'ionnsachadh. Ach cò tha comasach air eadhon aon chànan coimheach a bhruidhinn gu fileanta, coileanta? An dèidh bhliadhnachan de theagasg anns na sgoiltean agus na oilthighean anns an dùthaich againn, tha fìor bheagan daoine as urrainn copan cofaidh a dh'iarraidh ann an Gearmailtis, Fraingis no Spàinnis - gun

A bhith smaointinn air càil beagan nas dorra a ràdh ann an tè de na cànanan sin.

Gidheadh ha fuasgladh èifeachdach ann: Esperanto - cànan a ghabhas ionnsachadh gu h-inbhe àird, ann an deicheimh earainn (air a chuid as lugha) den ùine a tha a dhìth ort air son eòlas math cànain eile a ruigsinn.

- Agus carson am bu chòir do Ghàidheil Esperanto a dh' ionnsachadh?

Tha na cànanan beaga, laga den t-shaoghal - cànanan mar a' Ghàidhlig - ann an cunnart; tha iad air am bagradh leis na cànanan cumhachdach, buadhmhor, agus gu-àraidh leis a' Bheurla. Tha luchd-labhairt Esperanto den bheachd gum bu chòir da h-uile neach a chànan fhèin a bhruidhinn agus a chumail beò, ach a dh' aon àm feumaidh e, no i, cànan eadar-nàiseanta - cànan a tha neo-phàirteach, neo-impireil, nas fhasa na cànanan eile - cànan nach eil a toirt sochair mhì-chear a dh' aon phoball a-mhàin, mar a tha a' Bheurla (gu h-àraidh Beurla nan Stàitean Aonaichte) an diugh.

Chan eil ach aon chànan aig a bheil na feartan seo: Esperanto.
 

Noto: Æi tiu paøo estas en la skotgaela lingvo.

Dosiero: C:/My Web/gaela teksto por TTT paghoj.



 

SONO - SOUND

Dosiero: C:\New Web\Esperantaj Novajhoj
Øisdatigita la 2an de novembro 2003.