Sonai Choilm Learai

Johnny Connolly

Ceol sa Sean Stíl

Dúirt an boscadóir Tony MacMahon in agallamh raidió cúpla bliain ó shin gurb é an rud is mó ar domhan ab fhearr leis a dhéanamh ná a bheith ag éisteacht le boscadóirí Chonamara.
Is í stíl Dhún na nGall an stíl áitiúil is láidre inniu in Éirinn. Áiteanna eile a bhfuil chlú mhór orthu de bharr a stíl cheoil ná Sligeach, Liatroim, An Clár agus Sliabh Luachra. Tá stíleanna eile atá caillte nó beagnach caillte. Tá fianaise fiú ó Dhún na Gall agus ó Mhuigheo go raibh a stíl agus a bhfoinn fhéin ag go leor de na paróistí éagsúla san 19ú aois, stíl ar cuireadh léi nuair a thagadh na "travelling musicians" ar cuairt ó pharóiste go paróiste.
Cad a bhí i gceist ag Tony MacMahon ina agallamh ar an raidió? Is annamh a mhothaíonn duine guth a cheantar féin go dtí go dtéann sé no sí i measc na ndaoine i gceantar eile. I mo chónaí dhom i Cill Mhanntáin, d'éist mé go minic leis an gceol ar Raidió na Gaeltachta. Sheas stíl dhá bhoscadóirí as Chonamara amach. B'iad sin Johnny Connolly agus Sonaí Choilm Learaí. Maidir leis na boscadóirí eile as Chonamara a chuala mé ag casadh sa sean stíl, daoine cosúil le PJ Hernon, Tommy Mellott, Marcus Philbín, ní raibh an rithim nó an fhuaim ar leith is atá ag Johnny nó Sonaí acu, silím fhéin. Is suimiúil gur tháinig an bheirt acu ó Cheantar na n-Oileán.
Ina leabhar faoin gceol traidisiúnta, Companion to Irish Traditional Music, tá sé seo le rá ag Fintan Valleley:
"If barriers to widespread communication exist, it is reasonable to expect that the dissemination of a unique style of playing would be local."
Is suimiúl gur as Ceantar na nOileán iad Johnny Connolly (Inis Bearacháin) agus Sonaí Choilm Learaí (Corra Bhuí). Is cinnte go raibh níos mó ná beirt bhoscadóir Cheantar na nOileán. Níor chuala mé ceol ach ón beirt atá luaite agam. B’fhéidir go bhfuil níos mó samplaí sa mbailiúchán atá i leabharlann Raidió na Gaeltachta. Ba shuimiúil freisin a fháil amach an bhfuil tionnchar ag na damhsóirí sean nóis ar na ceoltóirí?In agallamh le Sonaí Choilm Learai* luaigh sé ainmneacha go leor sean-bhoscadóirí as an cheantar:
"Willie Pheait Myleen, Liam O Flatharta. Saor bád a bhí ann freisin. Tá a mhac fós ag tógáil báid i bPoll Uí Mhuirrin. Bhí triúr sa teach sin ag ceol. Ansin bhí deartháir a bhean a dtugtar Dudley Rua air, O'Toole a bhí ann. Deirfiúr a bhí agam, sé a bhí ag casadh ag a bhainis. Agus b'álainn agus ba deas an ceoltóir a bhí ann. Ansin bhí Sonai Thomáis, thiar i gCaladh Chúlaim. Agus bhí fear eile a dtugadh siad Cóilin Thomáis air. Agus bhí Padhraic O Bia, bhí sé ag ceol, agus bhí Thomas Flaherty, taobh thiar, bhí sé ag ceol. Bhí an teach is gaire dom anseo, tugadh tí Tom Tommy air, bhí mac leo sin ag ceol. Tá sé fhéin básaithe ó shin, Johnny Tom Tommy a thugadh siad air. Agus bí Peatí Phad agus bhí Coili Mhairc Choilm. Agus bhí fear as Baile na Cille, tá sé ag casadh fós i Chicago anois, Pat Mhac Choilm, Pat Cloonan.
"Bhí togha an-ceoltóra anseo, cuireadh inné é, Mylín Liam Mac Donnchadha as an gCnoc. Bhí fear eile ag casadh i dTír an Fhia, Pat Willie Ó Gríofa. Ba cheoltóir breá é."
An mbíodh mná ag casadh an melodeon?
"O bhí. Tá fhios agam go raibh beirt nó triúr i Leitir Mealláin ag casadh ar an mbosca. Bhí bean in Doighneas agus thugadh siad Mary Thaidhg uirthi. Agus ba chuma cá háit a mbiodh ceol an t-am sin, nó damhsa, nó bainís nó damhsa seiteanna, ná "draggin' home, teacht abhaile, i gConamara, ní fhéadfá a theacht abhaile ach mí tar éis pósadh - go mbeadh an mhí caite. Oíche mhór spóirt le ceol agus damhsa a bhíodh inti. Chuirfí glaoch an t-am sin ar Mary Thaidhg le ceol a casadh. Is dócha go bhfeadfá a rá go raibh sí chomh mór le rá anois is le bhean a bheadh ina TD. Is docha gur bean a bheadh ag casadh ceol go mbéadh sí níos tábhachtaí ná fear a bhéadh ag casadh. (Agus bhí bean eile ansin thall i bPoll Uí Mhuirrin, tá sí beo fós, agus bhí sí fhéin ag casadh ar an mbosca.)"
I gcomhthéacs stíleanna áitiúla na tíre, is deacair a chosulach a fháil i gceanntracha eile. Cé go gcasann Breandán O Beaglaoich as Corca Dhuibhne an melodeon, mar shampla, níl an stíl céanna aige is atá ag an mbeirt as Ceantar na nOileán.
Bheadh sé suimiúil éisteacht leis an mbailiúcháin agus na hagallaimh atá i leabharlann Raidió na Gaeltachta, go háirithe na ceoltóirí ó Cheantar na nOileán.
Tá sé éasca stíl Dhún na nGall agus a thionchar Albannach a phiocadh amach, éist le Tommy Peoples agus Mairéad Ní Mhaonaigh. Tá an "lift" ag Liatroim agus ba é Michael Coleman laoch Shligigh. Cé go bhfuil na sleamhnáin agus a polcaí ag Sliabh Luachra, níor bhreathnaigh daoine ar an saghas seo mar stíl aitiúil go dtí gur dhean muintir Chiarraí agóid ar a shon, le cabhair ó Peter Browne agus Ciarán Mac Mathúna i Raidió Éireann. Cé a dhéanas agóid ar son stíl áitiúil Chonamara?
* Lár Deire Fomhair, 1999.

 

Home| A Festive Tradition| History of the Pattern|